آثار خوشنویسی - کمیته های تخصصی انجمن کلکسیونرهای ایران

     خوش‌نویسی به‌معنی زیبانویسی یا نوشتن همراه با خلق زیبایی است. گاهی درک خوشنویسی به‌عنوان یک هنر مشکل است. به‌نظر می‌رسد، برای درک و لذت بردن از تجربه بصری خوش‌نویسی باید دانست که خوش‌نویس افزون بر نگارش یک متن، سعی داشته اثری هنری با ارزش‌های زیبایی‌شناختی خلق کند.[۱] از این رو خوش‌نویسی با نگارش سادهٔ مطالب و حتی طراحی حروف و صفحه‌آرایی متفاوت است. همچنان از آنجایی که این هنر جنبه‌هایی از سنت را در دل خود دارد، باید آن را تا حدی از تایپوگرافی که مبتنی بر ارزش‌های گرافیکی مدرن و کارهای چاپی است متمایز کرد.
خوش‌نویسی تقریباً در تمام فرهنگ‌ها به‌چشم می‌خورد؛ اما در مشرق زمین و به‌ویژه در سرزمین‌های اسلامی در قله هنرهای بصری واقع است. خوش‌نویسی اسلامی و بیش از آن خوشنویسی فارسی (چه در ايران و چه در افغانستان) تعادلی است حیرت‌انگیز میان تمامی اجزا و عناصر تشکیل دهندهٔ آن. تعادل میان مفید و مورد مصرف بودن از یك سو و پویایی و تغییر شكل یابندگی آن از سوی دیگر؛ تعادل میان قالب و محتوا كه با آراستگی و ملایمت تام و تمام می‌تواند شكل مناسب را برای معانی مختلف فراهم آورد.

اگر در نظر داشته گرفته شود كه خوش‌نویسی اسلامی و فارسی براساس قالب‌ها و قواعد و نظام‌های بسیار مشخصی شكل می‌گیرد و هر یك از حروف قلم‌های مختلف از نظام شكلی خاص، و تا حدود زیادی غیرقابل تغییر، برخوردارند. آنگاه در ‌یافته خواهد شد كه ایجاد قلم‌های تازه و یا شیوه‌های شخصی خوشنویسان بر مبنای چه ابداع و رعایت حیرت‌انگیزی پدیدار می‌شود. در خوش‌نویسی اندازه هر حرف و نسبت آن با سایر حروف با دقت بسیار بالایی معین شده‌است و هر حرف به صورت یك “مدول” ثابت درمی‌آید كه تخطی از آن به‌منزله نادیده گرفتن توافقی چند صد ساله است كه همیشه میان خوشنویس و مخاطب برقرار بوده و با رضایت طرفین حاصل می‌آمده است. حتی ترتیب شكل كلمات نیز براساس مبانی مشخصی تعیین می‌شده كه در “رسم‌الخط”‌ها و “آداب‌المشق”‌ها از جانب اساتید بزرگ تنظیم و ارائه شده ‌است. قرارگیری كلمات نیز – یعنی “كرسی” – هر سطر هرچند نه به‌صورت كاملاً پیش‌بینی و تكلیف شده – كه ناممكن بوده ‌است – اما به‌شكل “سلیقه مطلوب” زمینه زیبایی‌شناختی پیشنهادی خاص خود را دارا بوده است.
خوش‌نویسی اسلامی
خوش‌نویسی را می‌توان شاخص‌ترین هنر در پهنه‌ی سرزمین‌های اسلامی دانست و به مثابه‌ی زبان هنری مشترک برای مسلمانان تلقی کرد. هنر خوش‌نویسی همواره برای مسلمانان اهمیتی خاص داشته‌است. زیرا در اصل آن را هنر تجسم کلام وحی می‌دانسته‌اند. آنان خط زیبا را نه فقط در استنساخ قرآن بلکه در اغلب هنرها به‌کار می‌بردند.[٣]

تکامل و تبدیل خط به هنر خوش‌نویسی از ابداعات مسلمانان است و در قرآن در آیات “ن، والقلم و ما یسطرون”[۴] و “الذّی علّم بالقلم”[۵] به خط اشاره شده‌است.
پس از گسترش اسلام در سراسر شبه جزیره‌ی عربستان، ایران، افغانستان، ماوراءالنهر، بخش‌هایی از هند، شمال آفریقا و اندلس، یا زبان عربی جایگزین زبان اقوام ساکن دراین مناطق شد (مانند مصر) و یا دست کم خط عربی جای خطوط قدیمی را گرفت (مانند ایران و افغانستان) و بدین‌سان خطی واحد در تمام قلمرو اسلام پدیدار شد. خط عربی که پیش از ظهور اسلام نگارشی ساده و کاربردی محدود داشت، به سرعت با خطوط دیگر درآمیخت و به کمال رسید.

  • نویسنده : مدیر سایت
  • تاریخ انتشار : ۰۷-۲۴-۹۳
  • دیدگاه‌ها خاموش