کمیته تخصصی سجاده و تسبیح - کمیته های تخصصی انجمن کلکسیونرهای ایران

فهرست کمیته تخصصی کلکسیونرهای سجاده و تسبیح

.

رزومه/بیوگرافی ریاست کمیته سجاده و تسبیح جناب آقای امین صادقی

.

بررسی گلیم ایران

.

رنگ ها

.

انواع گلیم

.

نقش های متداول در گلیم

.

بافت متعادل-بافت پودرو

.

گالری سجاده

.

 

  • نویسنده : مدیر سایت
  • تاریخ انتشار : ۰۷-۲۰-۹۳
  • دیدگاه‌ها خاموش

بررسی گلیم ایران

  تاریخ نشر:١٣٨۶

 مقدمه

          گلیم نوعى فرشینه است با بافتى ساده که با پشم و پنبه و در مواردى با پشم و موى بز بافته میىشودنخ هاى تاروپودیک در میان از زیر و روى یکدیگر مى گذرندمانند بافت سادهٔ یک سبدگلیم به عنوان یک صنعت دستى زنانه درمناطق عشایرى و روستایى ایران رواج داردوسیلهٔ بافت گلیم مانند قالى براساس دارهاى افقى یا عمودى استاینفرشینه به دلیل ارزان بودن مصرف عمومى داردگلیم ایرانى برحسب مناطق گوناگونى که آن را میبافند، داراىشیوه هاى بافت و نقوش متنوع است

مواد اولیه گلیم

یکى از ویژگى هاى گلیم، وفور مواد خام آن است و به همین دلیل در میان اقوام مختلف تولید میىشود.

مواد اولیه گلیم

پشم گوسفند، پشم شتر، موى بز و اسب و پنبه مى باشداز نزدیک به ده هزار سال پیش که انسان به دام پرورى واصلاح نژاد دام پرداخت، ب هتدریج پشم گوسفند به الیاف بلند و نرمى که قابل ریسیدن بود، تبدیل شدخصوصیات پشم با مو، پنبه و ابریشم بسیار متفاوت استگره هایى بر سطح الیاف پشم وجود دارد که هنگام ریسیدنبه آن خاصیت درهم پیچیده شدن مى دهد و پارچه هاى پشمى ب هدلیل درصد بالاى چربی، عایقى ممتاز است وخاصیت فر مپذیرى عالى داردچیدن پشم یک تا دوبار در سال انجام م ىشود و غالبًا پس از پایان سرماى زمستان در ما ههاى فروردین و اردیبهشت، ویا پس از کوچ گله به مراتع تابستانى انجام مى شوددر مناطق ساحلى و گرم تر مثل عربستان و جنوب ایران در ماهاسفند و در مناطق کوهستانى با آب و هواى سردتر مثل شمال شرقى ایران و افعانستان در خردادماه آغاز مى شودمحصول پشم هر گوسفند از یک تا سه کیلو است و براى شستن آن گله را یا از درون نهر یا رودى عبور مى دهند یاآن که پشم را چیده و سپس مى شوینددر مناطقى که پشم خوب تولید مى شود، آماده سازى نخ با مراقبت هاى خاص همراه استپشم را به دفعات مى شویندو آب م ىکشند تا کام ً لا پاکیزه شود و چربى آن به میزان دلخواه برسدبراى افزودن به قدرت پا ککنندگى آب و زدودنچربى هاى سطحی، ترکیباتى شیمیایى مانند کربنات دوسود، پتاس و مواد قلیایى دیگر از جمله مواد گیاهى به آن اضافه مى کنند.مرحلهٔ شست وشو نه تنها در زدودن مواد زاید و چرک بلکه در افزودن به قدرت رنگپذیرى پشم نیز حائزاهمیت است.

 پس از شست و شو پشم را براساس رنگ و کیفیت، درجه بندى میکنندامروزه به دلیل تجارى شدن وکاهش معیارهاى تولید، مراقبتهاى کمترى در مرحله درجه بندى پشم صورت میگیردمرحلهٔ بعد شانه کردن پشم است که الیاف را از یکدیگر جدا و یکدست میکنند رایج ترین ابزار این کار یک قطعچوب با ردیفى از میله هاى فلزى است که در زمین نشانده مى شودپشم را به دفعات از داخل میله ها عبور مى دهند والیاف کوتاه از بلند جدا میشودمرحله ریسندگى چنانچه با دستگاه انجام شود با صرف هتر است و امروزه در بسیارى از قال ىها و گلیم ها از آن استفاده مى شود

 این پشم به هیچ وجه مناسب نیست، زیرا دستگاه ریسندگى پشم را نازک، شکننده و کوتاه مى کند و حالتانعطاف پذیرى آن را از بین میبرد

رایج ترین شیوه ریسندگی، با دوک ن خریسیاستدوک داراى صفحه گردى از چوبیا سفال است، که نوع متداول آن داراى میله مخروطى چوبى یا فلزى است که در میان صفحه گرد یا چهاروش چوبى فرو رفته است

ریسندگى به شکل اشتغالى خودکار و غیرارادى شکل مى گیرد و چوپانان حتى هنگام مراقبت از گله وزنان در ساعات فراغت و در هر حالتى که بتوانند ن خریسى را همزمان با کارهاى دیگر انجام مى دهند

از موى بز، شتر و اسب نیز در گلیم بافى استفاده مى شوداین مو، گاه همراه با پشم گوسفند دوباره ریسیده میشود تاریشه هاى ظریفى به تار گلیم بدهد

موى شتر دوکوهانهٔ آسیاى مرکزى خودبخود ریزش م ىکنداین نوع مو را همراه باپشمى که از گردن و گلوى حیوان چیده م ىشود، در گلیم بافت هاى عشایرى افغانستان، بلوچستان و شرق ایران به وفور استفاده مى کنندموى دم و یال اسب در منگوله ها و ریشه هاى تزئینى گلیم بافت ها، استفاده میشود.

در بیشتر دشت هاى حاصلخیز آسیاى مرکزى و آفریقاى شمالى پنبه خودبخود مى روید

در عصر حاضر کشاورزان پنبه را براى تجارت کشت مى کننداختصاصات و امکانات پنبه از پشم بیشتر استپنبه به وفور کشت مى شود و الیاف آنبسیار مستحکم استآن را با قطر کم م ىتابند تا براى باف تها ظریف مناسب باشد.قسمت اعظم تارهاى بافندگى از نخپنبه فراهم مى شود

پنبه برخلاف پشم سفید شفافیت اولی هاش را از دست نمى دهداما رنگ را به خوبى پشم جذبنمى کنددر دورهٔ صفوى در کارگاه هاى صحنه و سنندج، گلیم ابریشمى تولید م ىشود؛ اما امروز جز در منطقهٔ قیصرى درآناتومی، از ابریشم در بافت گلیم استفاده نمیشود

بافنده هاى عشایر و صحرانشین علاقه زیادى به تزئین گلیمبافت هایشان دارند که با زینت آلات کمیاب و غیرعادى مانند الیاف فلزى و مصنوعی، مهره، صدف و سکه انجام مى گیرد.

رنگ ها

 

انواع رنگ و ترکیب بندى هاى گوناگون آن از مهم ترین عناصر زیبایى و کیفیت گلیم بشمار مى رود و به گرایى طرح هانیز مى افزاید.جذاب ترین رنگ ها از عناصر طبیعى بدست میآیددر گلیم بافى استفاده از رنگ هاى هماهنگ اهمیت بسزایى دارد و بافند ههاى عشایرى و روستایى از استعداد فو قالعاده اى در ترکیب رنگ ها برخوردارندگاه بافنده باسلیقهٔ خود رنگى غیرعادى در گلیم مى گنجاند و تضاد جالبى ایجاد مى کند و گاه برعکس تأثیر نامطلوبى بر بینندهمى گذاردرنگ هایى که بافنده هاى عشایرى و روستایى می پسندند، تفاوت فاحشى با رنگ هاى دلخواه غربى دارد.

بافنده هاى عشایر، از درخشندگى طبیعت اطرافشان الهام میگیرند، چگونگى همنشینى رنگ ها در ایجاد هماهنگى بین طرح و رنگ نقش مهمى دارد رنگ هاى طبیعى سازگارى بیشترى وهماهنگى بهترى باهم دارند،اما رنگهاى شیمیایى که به سهولت بکار مى رود مشکلاتى نیز داردخالص نبودن رنگطبیعى نخستین علت زیبایى و برترى آن بر  رنگهاى شیمیایى است.

در قرمز طبیعی، آبى و زرد نهفته است؛ اما قرمزشیمیایی، فقط ماده رنگى قرمز در بر دارد،رنگ در تعیین قدمت گلیم و منشأ آن نیز مى تواند سودمند واقع شود.

انواع گلیم

 

شهرت بافندگان گلیم در جهان اسلام، بیشتر براى تولید کف پوش، دیوار آویز و منسوجاتى است که در اتا قهاى خواب نشیمن، راحتى و زیبایى ایجاد کند.

گروه هاى زیادى نیز طى سالیان متمادى بر بافت انواع دیگرى از وسایلتزئینى مشغول بوده اند،جهیزیه دختران چادرنشین علاوه بر قالی، سا کها و خورجین هاى گلیم بافتى که نقش اساسىدر ذخیره و حم لونقل مواد غذایى دارد، پوش شهاى تزئینى که در مراسم عروسى روى اسب و شتر می اندازند، نیزبودتولیدات مهم تر شامل منسوجات رسم ىترى چون سفره و … بود که بیشتر مورد توجه قرار داشت.

١‐ انواع گلیم ازلحاظ ابعاد

: ( گلیم معمولی گلیمچه دست گلیم )

٢‐ تقسیم بندی گلیم ازنظر جنس تار و پود

 

:( گلیم پنبه ایگلیم پشم و پنبهگلیم ابریشمی)

 

٣‐تقسیم بندی گلیم ازنظر محل استفاده

: ( گلیم مسجدی گلیم معمولی)

۴‐ تقسیم بندی گلیم ازنظر نوع بافت

: ( گلیم یک روگلیم دو روگلیم سوزنی)

۵‐ انواع گلیم ازنظر محل بافت

 

: ( گلیم بلوچی گلیم کردستان)

نقش های متداول در گلیم

نقش چشم خروسی

 

 

نقش شطرنجی نقش جناغی نقش های خلاصه شده اشیاءمهمترین مناطق گلیم بافی در ایران گلیم سنه، گلیم بیجار، گلیم شاهسون ، گلیم زرند ، گلیم های ورامین و گرمسار ، گلیم قشقایی ، گلیم بختیاری ،گلیم منطقه خراسان بافندگى دارهاى گلیم بافى بسیار ساده است

اما سادگى آنها ارتباط چندانى با نوع بافتى که به وسیله آنها تولید میشود ندارد.بافت هاى پیچیده نیز با دارهاى ساده انجام مى شود بافندگى بنا بر سنت ، به عهدهٔ زنان استمردان اغلب در برپاکردن دارها و چله کشى با زنان همراهى مى کنند،اخیرًا مردان بسیار جوان نیز در بافتن گلیم براى فروش مشارکتدارند،در گلیم بافى بیشتر از دارهاى خوابیده استفاده میشودهر قبیله و منطقه از ابزارآلات مختلفى استفاده میکند.

ابزار بافندگى را بافنده یا در خانه خود مى سازد یا از بازارهاى محلى تهیه مى کندشانه ها براى کوبیدن پودها و ترتیب فاصلهٔ تارها بکار مى رود و تمامًا از چوب و یا از دندانه هاى بلند فلزى ساخته مى شود

کجو و هاف :چوبى براى جداساختن .بیشتر تارها را از چوب صاف و صیقلى میسازندقیچى و چاقو را یا آهنگرهاى محلى میسازند، یا پیشه ورانسیار تهیه می نمایند.هدف اصلى بافندهٔ گلیم همزمان با آفرینش نقش هاى زیبا و رنگارنگ با نخ هاى پشمى نمایان بر سطح گلیم، پدیدآوردن زیراندازى محکم و بادوام است ساده ترین نوع بافت، بافت متعادل است که تاروپودها از زیر و روى یکدیگررد شده و درهم بافته مى شود

این نوع بافت معمولا تکرنگ است و جنبهٔ تزئینى ندارداین بافت گاهى روىکناره هاى غیرتزئینى قالى هاى گلیم باف، گره باف و در آستر خروجی آنها دیده میشود.

بافت متعادل

بافت پودرو

 

در بافت پود رو تعداد پودها بیش از تارهاست و تارها دیده نمى شود و رنگ این نوع گلیم را پودها تعیین مى کند.اینشیوه بطور گسترده در گلی مبافى مناطق مختلف جهان استفاده مى شود این نوع بافت در کناره هاى گلیم دیده میشود.

بافت تار رو یا جاجی مباف، عکس پود رو است از شیوه هاى دیگر بافت گلیم، ُاریب باف استبافت چاکدار شیوۀ دیگرى است که بسیار متداول است و تا حدود ۲۰ سال پیش تنها شاخص گلیم ها بوده است.

شیوه هاى بافت بسیارمتنوع و پیچید هاى در بافت گلیم وجود دارد مثل گلیم باف با پود معلق، جاجیم باف با تار معلق، پیچ باف، بافت چرخان، گلیم باف جفت قلاب وبافت اریب و بافت چاک دار.

 

از مهمترین عوامل در استحکام و کیفیت و زیبایى گلیم، پرداخت نهایى است،شیوهٔ بستن انتهاى پودهاى منقطع،استحکام شیرازه ها و نوع رنگى که در آنها بکار میرود، بافت و تزئین کناره هاى عرضى گلیم، نحوهٔ بستن ریشه ها ووجود زیورآلات اضافى همگى به تکمیل دستباف میانجامد.

نقش اعتقادات، باورها و فرهنگ بومى در نگاره هاى گلیم از قرن هشتم میلادى، در سرزمین هایى که گلیم بافته مى شدند، نوعى نگرش واحد در خلاقیت هنرى و فنى پدید آمد که از پذیرفتن دینى واحد در میان مسلمانان نشأت میگرفت.

 

 

پیش از آن شمن گرایی، جان دار گرایی، یهودیت،مسیحیت، بودیسم و غیره متداول بوده است.

اما دین نوین اسلام استفاده از برخى نگار هها و شیوه هاى بازنمایى را که مربوط به باورهاى گذشته بود، منع یا تشویق مى کرده استدر کشورهاى بافنده گلیم، دین اصلى اسلام، مسیحیت و بودیسم بود و نمادهاى مربوط به این ادیان عمیقًا در افکار خلاقهٔ بافندگان نفوذ کرده است اغلب حیوانات شاخ دار به منظوربازنمایى بز نقش مى شوند ،نخستین ترکیب اشکال در طرح، در تصویرهاى نمادین تاتوییسم “یین ‐ یانگ” تجلى یافته استبعدها فلسفهٔ تصوف،اعتقاد به تعادل را در همه چیز گسترش دادبنیان گذارى مراکز تصوف در شمال غربى ایران از سده هاى چهارده و پانزده میلادى به بعد بوده است.

همزمان با آن در شمال غربى ایران تجدید حیاتى در عرصه هنر و صنایع دستى ایجادشده؛ و تفکرات صوفیانه نفوذ عمیقى در طراحى آنها برجاى گذاشت.

 اسلام در بازنمایى صورت و پیکرمحدودیت هایى نشان داد و از طرف نسبت به تکرار انحناها، و زوایا و اعداد علاقه نشان داد.

نقش و نگاره هاى ایندوران رابطه مستقیمى با دین دارد . خرافات، نمادهاى تصویرى و اعتقادات مربوط به نگاره هاى گوناگون، نسل به نسل تغییر مییابد و پیچیده تر مى شود وجزئى از افسانه ها و فرهنگ بومى میگردد،معانى اصلى از میان میرود و نگاره ها باقى می مانند.

سعی خواهیم کرد گالری نسبتا کاملی از طرح های موجود در ایران بزودی در این قسمت قرار دهیم….در صورت امکان ما را یاری نمائید.

 سجاده عثمانی متعلق به قرن نوزده میلادی

این اثر از نظر قدمت تاریخی ، کم نظیر بودن ،و جزئیات بافت و مشخصات فرهنگی

انتخاب اول   است

مربوط به دوره صفویه - این اثر اکنون در موزه هنراسلامی لندن نگهداری میشود

کمیته تخصصی مهر و سجاده اوقات آموزنده ای را برای شما رقم خواهد زد IRANIAN PRAYER COLLECTION

===========================

IRAN CARPET GALLERY-MAJMOUEDARAN IRAN کمیته تخصصی مهر و سجاده اوقات آموزنده ای را برای شما رقم خواهد زد

=============================

مربوط به دوره صفویه - این اثر اکنون در موزه هنراسلامی لندن نگهداری میشود

=====================

 

========================

  به چشم شیطان در مرکزسجاده توجه کنید...تغییر اصالت ها توسط غرب

====================================

 

طرح گل   

-=================

طرح کعبه طرح کعبه