اسکناس و تاریخچه ی ان

اسکناس و تاریخچه ی ان

اسکناس و تاریخچه ی ان
بیش از دویست سال است که اسکناس متناوبا” جانشین پولهای سکه ای طلا و نقره شده است. سبکی و کم حجمی و راحتی حمل آن و بالاخره سادگی و ارزانی تهیه باعث شد دولتها پول کاغذی را براحتی قبول و انتشار دهند, البته این جانشینی پول کاغذی بجای مسکوکات حوادث و ناراحتیهای بسیاری از طرف مردم در کشورهای مختلف بوجود آورد ,در ابتدا دولتها برای جلب نظر مردم ارزش پولهای کاغذی را برای سکه قرار دادند که هر زمان قابل تعویض با مسکوکات می شود.

ابتدا در کشور چین موضوع نشر اسکناس مورد توجه قرار گرفت و اولین مدارک موجود و اسکناسها مربوط به دوران امپراطور (چینگ تسونگ) و پادشاهی (تانگ) میباشد که درسال ۸۲۵ میلادی منتشر شده است . چند نمونه از این اسکناسها که تاریخ آن مربوط به ۸۶۰ میلادی است در سال ۱۸۳۳ میلادی در یک مجموعه شخصی در چین دیده شده است که آنها را میتوان اولین اسکناسهای منتشره در تاریخ اسکناس شناسی دانست,بعدها در زمان پادشاهی (تاتسوهونگ) و (مینک) حدود سالهای ۹۹-۱۳۶۸ میلادی , اسکناسهای معرف (مینک) منتشر شد.

واژه اسکناس :

واژه اسکناس از لغت فرانسوی آسینا (assignat) گرفتهشده در دوره انقلاب کبیر فرانسه مجلس آن کشور با وضع قانونی خاص اراضی و املاکمتعلق به کلیسا را ملی اعلام کرد . این اراضی کلا” در اختیار دولت قرار گرفت. دولتبرای پرداخت ارزش املاک در سالهای ۱۷۸۹ تا ۱۷۹۶ پول کاغذی منتشر کرد که آنرا درواقع نوعی کاغذ تضمین شده از طرف دولت تلقی می کردند.

بعد از مدتی در روسیهتزاری به همان روش پول کاغذی منتشر شد که همان لفظ فرانسوی (آسینا) برای پول کاغدیانتخاب شد که مختصر تحریفی در لفظ آن بعمل آمد و (آسیگنات) نامیده شد.
در ایرانو در زمان سلطنت فتحعلی شاه قاجار این کلمه وارد زبان ما شد و به کلمه (اسکناس ) تبدیل گردید .

تاریخچه پول در ایران

واحد پول ایران بر مبنای «دینار» بنا شده. دینار، واحد قدیمی پول روم و بعد امپراتوری روم شرقی بود و «دیناریوس» خوانده می شد. یک دیناریوس روم شرقی برابر با یک سکه نقره بود که وزنش در مواقع مختلف فرق می کرد.
این واحد پول بعد از فتح اراضی روم شرقی به دست مسلمانان، از طرف اونها به عنوان نام واحد پول انتخاب شد و تبدیل شد به دیناری که امروزه هم در کشورهای عربی ازش استفاده می شه.
به همین ترتیب، سلطنتها و حکومتهای ایرانی هم از دینار استفاده می کردند. اما به تدریج، در نتیجه تورم و بی ارزش شدن پول، احتیاج به واحدهای پولی بزرگتر پیش اومد. این واحدها همه بر مبنای دینار بنا شده بودند.
اولین واحد پولی، سکه صد دینار (صنار) بود که توسط سلطان محمود غزنوی ضرب شد و به اسم خودش، «محمودی»نامیده می شد.
در همون زمان، شاهان سامانی ماورالنهر، سکه های نقره پنجاه دیناری ضرب کردند که «شاهی» نامیده می شد. در حقیقت، یک شاهی، نصف یک محمودی یا به عبارت دیگه، یک محمودی، دو شاهی بود. بعد از ان، تا زمانهای طولانی، سکه های نقره مورد استفاده، همین شاهی و محمودی بودند.
واحدهای دیگری مثل «قران» (هزار دینار) و تومان (۱۰۰۰۰) دینار، فقط واحد محاسبه بودند و عملا” هیچ سکه ای به نام قران یا تومان ضرب نمی شد (کلمه تومان از لفظ مغولی تومان به معنی ده هزار می یاد. نمونه اش رو در منصب «تومان باشی» می شود دید: فرمانده ده هزار نفر).
در دوره صفوی، شاه عباس شروع به ضرب یک سکه کرد به ارزش ۲۰۰ دینار یا دو محمودی. این سکه به «عباسی» معروف شد و بسیار مورد استفاده قرار می گرفت.
در همین زمان، با باز شدن پای پرتغالی ها در ایران، سکه های پرتغالی در ایران رایج شد. این سکه ها «رئال» نام داشتند ( که هنوز هم واحد پول بعضی از مستعمرات سابق پرتغال، مثل برزیل است). این واحد پول، بر مبنای وزنش، مطابق ۱۱۷۵ دینار گرفته شد و در ایران به این اندازه خریده می شد.
سکه رئال پرتغال در ایران به عنوان ریال رواج پیدا کرد و کم کم دولت ایران هم خودش دست به ضرب سکه های ریال زد که برای مبالغ بالا بکار می رفت.
در اواخر قرن هجدهم میلادی، نادرشاه افشار هم یک نوع سکه به ارزش ۵۰۰ دینار ضرب کرد که به اسم خودش «نادری» خوانده می شد، اما خیلی زود مردم بجای نادری، شروع کردند به استفاده از لفظ «ده شاهی» (شاهی= پنجاه دینار: ۵۰۰ دینار= ده شاهی).
در طول سلطنت قاجار، سکه های مورد استفاده در ایران، شاهی، صنار، عباسی، و ده شاهی بودند، و در اواخر دوره قاجار، سکه های هزار دیناری و دوهزار دیناری هم ضرب شدند (یک قرانی و «دوزاری»).
اما در ابتدای سلطنت پهلوی که قرار شد واحد پول ایران یکدست بشه، سکه های ریال بجای ۱۱۷۵ دینار به مبلغ ۱۰۰۰ دینار ( مطابق قران) کاهش داده شدند و واحد پول شد «ریال». همین ریال (یا به لفظ مردم، «قران») است که امروزه هم واحد پول رسمی ایران به شمار می رود. در همان دوران پهلوی هم بعد از تورمهای اقتصادی مختلف و رواج پول کاغذی، اسکناسهای پنج ریالی و ده ریالی (یک تومانی) چاپ شدند که هنوز هم در دست مردم برای کلکسیونهای مختلف پول هست. بقیه تاریخچه و چاپ اسکناسهای بزرگتر و غیر معمول شدن سکه های صناری و ده شاهی، در یاد و خاطره بیشتر آدمهای امروزه هست.