رونمایی از کتاب “گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی” به کوشش مهرداد اسکویی

گزارش کتاب “گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی” به کوشش مهرداد اسکویی به بهانه ی چاپ اثر

.

.

رونمایی از کتاب "گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی" به کوشش مهرداد اسکویی

.

معرفی و رونمایی کتاب اخیر موسسه‌ی پژوهشی میراث تصویری با عنوان “گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی” روز جمعه ١۷ دی ماه ١٣٩٣ ساعت ۱۶:۱۵ در شهر کتاب مرکزی واقع در خیابان دکتر شریعتی – بالاتر از خیابان استاد مطهری – نبش کوچه کلاته شد و پرفسور کارلو چرتی (وابسته فرهنگی ایتالیا در ایران)، دکتر ناصر عظیمی (مدیر گروه فرهنگ گیلان در انسان شناسی و فرهنگ)، رضا قاسمی دلشادی، محمد غفوری و مهرداد اسکویی سخنرانی جلسه را بر عهده داشتند . لازم به ذکر است پیشتر رونمایی نخست این کتاب در رشت برگزار شده بود.
«گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی» به تازگی توسط موسسه‌ی پژوهشی میراث تصویری توسط پژوهشگران و نویسندگان این مرکز و با پشتیبانی حوزه هنری گیلان توسط انتشارات فرهنگ ایلیا منتشر شده و دارای ۲۰۲ صفحه است. این کتاب که حاصل تلاش مهرداد اسکویی و نویسندگان و پژوهشگران موسسه میراث تصویری است با استفاده از مجموعه کارت پستال های تاریخی آرشیو شخصی مهرداد اسکویی و آرشیوهای مرحوم فریدون نوین فرحبخش، مهندس ناصحی، تیموچین کیخسرو شاهرخ، بهرام مولایی و جک تاجی جمع آوری و پژوهش شده است.
ساده بودن ساختار کارت پستال ها ، کوتاه بودن پیامی که روی این کارت ها نوشته می‌شد و کارایی آن در هر مناسبت باعث می‌شد که عامه‌ی مردم از این پدیده به شکل قابل توجهی استقبال کنند. از این رو در فاصله ی کوتاهی از آغاز ” عصر طلایی کارت پستال های مصور” در غرب (سال های ۱۸۹۷ تا ۱۹۱۸)، زمینه‌ی نشر و تولید آن در بسیاری از کشورهای جهان، از جمله ایران هم فراهم شد. اولین پیشنهاد چاپ کارت پستال های مصور در سال ۱۸۹۷ میلادی (۱۲۷۶ شمسی) از سوی وزیر مختار هلند در ایران و نماینده ی رسمی چاپخانه ی “آنسخدی” به مقامات ایرانی ارائه شد و سال ۱۲۸۲ شمسی، اولین محموله ی کارت پستال های مصور چاپ شده برای ایران، وارد کشور شد. تولید این کارتها با تصاویر ایرانی ، علاوه بر اینکه سبب آشنایی بسیاری از هموطنان با بناها، شهرها و شخضیت های ایرانی شد، گوشه ای از اقلیم، فرهنگ، پوشاک و شکل زندگی روزمه ی جامعه ی ایرانی نیز از طریق آن به جهانیان شناسانده می شد. ملاحظه‌ی تاریخ و فرهنگ گیلان از دریچه‌ی کارت پستال ها به مدد شیوه‌ی روایت گری قطعه نویسی، مباحثی است که در کتاب “گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی” به آن ها پرداخته شده است.

.

.

رونمایی از کتاب "گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی" به کوشش مهرداد اسکویی

.

رونمایی از کتاب "گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی" به کوشش مهرداد اسکویی

.

فهرست کتاب :

یادداشت حوزه‌ی هنری گیلان
بارنمود گیلان در ورقه های کوچک پستی
بازگشت به عصر طلایی

عناوین کارت پستال ها

گیلان دروازه‌ی اروپا
دوه بوینی
چاپار خانه ای در مسیر رشت به تهران
ایستگاه دررود در راه رشت
دشواری های سفر به انزلی
سفیدرود
قصبه‌ی منجیل درجاده‌ی انزلی به تهران
مرداب انزلی
دورنمای شهر انزلی
رودبار
پل ملارفیع
پل عراق
پل عراق، ثبت خاطره
پل منجیل
پل لوشان
مسجدی در رشت
گمرک غازیان
عمارت سرداری
عمارت شمس العماره
درب دولتی در شهر رشت
ساختمان راهداری رشت
دوشنبه بازار
مزرعه شلتوک
بازار رشت
میوه فروشی در رشت
محله‌ی ساغریسازان شهر
بازار ادواری
چایخانه ای در گیلان
دکان برنج فروشی در رشت
دکان قندفروشی در رشت
بقالی در رشت
بسته بندی کشمکش در رشت
کارخانه ابریشم کشی
انجمن تجاری شهر رشت
گمرک پیر بازار
کرجی های پیر بازار
تجارت خانه های اتباع خارجی در انزلی
کارخانه نفت در انزلی
کاروان شتر در مسیر رشت
تجهیزات صیادی و گمرکی روس ها در غازیان
کشتی و کرجی ها در غازیان
اتباع روس بر روی یک قایق بخار در انزلی
بر عرشه کشتی اسلام
کشتی تفریحی ناصرالدین شاه
مظفرالدین شاه در آستارا
نامداران قاجار شکارگاه
عضدالسلطان
مشروطه خواهان گیلان
مشروطه خواهان گیلان در قزوین
دارالحکومه رشت پس از…
دکتر حشمت
میرزا کوچک خان
سربازخانه شهر رشت
هتل ایران رشت
نمای بیرونی ساختمان پست و تلگراف رشت
نمای درونی ساختمان پست و تلگراف رشت
سر در باغ سبزه میدان
دایره‌ی حکومتی انزلی
کاخ خوشتاریا
کاخ میدان پشته در انزلی
عمارات دولتی در بندر انزلی
بولوار بندر انزلی
دونمای بحر خزر
بندر پلوی-کشتی ایران
کرجی ها در مرداب انزلی
آب گرم لاهیجان
چای کاری در لاهیجان
چای چینی در لاهیجان
زنان چای چین در لاهیجان
کلبه و شالیزار
خانه روستایی حوالی سفیدرود
میدان شهرداری رشت
پارک سبزه میدان رشت
هتل جلب سیاحان در رشت
گاو مارلیک
چهار منظره از شمال ایران
بندر پهلوی
انزلی شهر سیاحت و تجارت
منظره بولوار تحتانی انزلی
سینما تئاتر شهرداری بندر انزلی
قایق های تفریحی در بندر انزلی
سل لاهیجان

کتابشناسی

در ادامه پاره ای از مقدمه‌ی منتشر شده ی دکتر ناصر فکوهی و مهرداد اسکویی در کتاب “گیلان به روایت کارت پستال های تاریخی”آمده است:

بازگشت به عصر طلایی: تاریخ در قاب کوچک کارت های پستی
ناصر فکوهی
«پیام»ها و انتقال آنها قدمتی به اندازه ی عمر باستانی ترین انسانها دارند؛ صداها و فریادها، بازمانده هایی زیستی هستند که هنوز در جانوران این وظیفه را ایفا میکنند و در میان انسانها نیز صدها هزار سال این وظیفه را انجام دادند. پیامها در ساده ترین شکل و معنی گویای انتقال اطلاعاتی حیاتی بودند. بعدها، نمادها بر گستره ای بزرگی از پدیده های طبیعی و ساختگی، از آتش و دود گرفته، تا نشانه گذاریها و استفاده از رنگ و شکل و تجسم بخشیدن به طبیعت، به انسان ها امکان بیشتری برای ایجاد ارتباط با یکدیگر دادند و رفته رفته و هر چه بیشتر امکان ساختن «اندیشه» را به وجود آوردند، که در معنایی ساختن «خود انسان» نیز بود. و اگر در علم انسان شناسی به گونه ای کنونی انسان، یعنی موجودی که ما هستیم «انسان اندیشمندِ اندیشمند»(homo sapiens sapiens) گفته میشود، این امر صرفاً برای جدا کردن این گونه از گونه های مشابه فیزیولوژیک آن نیست، بلکه اشاره به تغییری اساسی در نظام شناختی و به ویژه زبانشناختی انسان دارد، که خود را بیش از هر چیز در نمادین شدن انسان در اندیشه اش و انسانی شدن نمادها از خلال نظام شناختی انسان تعریف میکند.
از قرن پانزدهم به بعد، تنها در طول سه قرن، دموکراتیزاسیون نوشتار و تصویر به جایی رسید که با ظهور انقلاب صنعتی و سیاسی قرن نوزدهم (واقعه ی دوم) گروههای بزرگ مردم دیگر میتوانستند تنها به صورت منفعلانه از خلال «خواندن» و «دیدن» به یکدیگر پیوند نخورند و صرفاً هویت هایی گنگ و جماعتی به وجود نیاورند. آنها دیگر قادر بودند هر چه بیشتر به سوی نوشتن و ابداع تصویر بروند و هویت های خود را ظرافت بخشیده و شکوفا کنند. هنر جدیدی در راه بود، هنری که با انباشت و گسترش بی پایان نشانه ها، زبان و پدیده های شناختی همراه بود و انقلاب صنعتی هر روز به آن امکانی تازه میداد. انسانها، طبیعت و اشیاء به بازنمودهای خود بدل میشدند، عکس از راه میرسید و میتوانست به صورتی باور نکردنی، حافظه را در ابعادی هرچه در دسترس تر در اختیار همگان بگذارد.
در نمایشگاه سال ۱۹۰۰ در پاریس، و از آن زمان تا بیش از دو تا سه دهه، کارت پستال ها بدل به مهمترین عامل ارتباطی و به گونه ای عامل اندیشیدن مردم شدند. تا زمانی که هنوز تلفن رایج نشده بود، بسیاری از افراد هر روز برای یکدیگر کارت پستال می فرستادند، تا حتی با یکدیگر قرار بگذارند. بعدها، کارت پستال بدل به گونه ای روایتی – تصویری – نوشتاری کوتاه شد، که واقعیت بیرونی را با سوژه ی مشاهده گر و کلیشه ها و تصویر عمومی از آن واقعیت به مجموعه ای نشانه شناختی و تا بی نهایت تفسیر پذیر تبدیل میکرد. و همین بُعد بود که توجه تاریخ شناسان را به خود جلب کرد. دوران طلایی کارت پستال در آغاز قرن بیستم بود، پس از جنگ جهانی دوم محبوبیت کارت پستال به تدریج رو به کاهش رفت و با انقلاب اطلاعاتی ضربه ای سختی خورد. ضربه ای که هرچند نامه را بیشتر از کارت پستال هدف قرار میداد، اما تا مدتها و حتی امروز نیز کارت پستالهای دیجیتالی را جانشین کارت پستالهای قدیمی کرد و به تدریج کارت پستالهای قدیمی تبدیل به اشیاء موزه ای و دارای ارزشی «موزه نگاره ای» شد.
با این وصف دوران جدید، یعنی سالهای دهه ی اول قرن بیست و یکم، بار دیگر خاطره ی سالهای ابتدایی قرن بیستم و عصر طلایی را تجدید کرد.
اما حتی اگر از این جنبه ی نمادین و شگفت انگیز کارت پستال ها بگذریم، جنبه ای تاریخی و بیش از پیش ارزشمند در برابر ما گشوده می شود؛ جنبه ای که کتاب حاضر یکی از نخستین شکل های بروز آن در زبان فارسی است؛ که در سطوح آکادمیک جهان ده ها سال است به صورت جدی مورد توجه قرار گرفته است. این قاب های کوچک و معجزه آسا با زبان اسرارآمیز یا پیش پا افتاده ی خود، با شکل های هنجارمند و ناهنجار خود، با صورت های طبیعی یا کاملاً غیر طبیعی خود هر یک دنیایی از روایت را درون خود دارند و میتوان به دورنشان نقب زد. کارت پستال جهانی را میسازد از بازنمایی های تاریخی که تا بی نهایت امکان تفسیر به ما میدهد. از این رو، باید از نگاه تاریخی به کارت پستال و قرار دادن آن در چارچوب تحقیقات اجتماعی و تاریخی، برای شناخت بهتر پهنه هایی که به آن ارجاع میدهد، و از راه تازه ای که باید به آن اندیشید استقبال کرد، به خصوص در کشورمان (ولو با قدمهای کوتاه) و بنیان گذاران و کوشندگانش را قدر دانست.

اختصاص این مجموعه به گیلان، که در پهنه ی خشک و بیابانی کشور ما به معجزه ی طبیعی میماند، خود میتواند هم در یک خوانش نمادین و هم در یک خوانش واقعی قرار گیرد: نمادین زیرا رویایی بودن این سرزمین ما را به یاد رویای شیرینی می اندازد که کارت پستال ها درهایشان را به رویمان می گشایند، و واقعی از آن رو که شناختن و شناسایی گیلان از دریچه ای جدید، یعنی یک دریچه بصری و ثابت و بی حرکت در قالب عکس، میتواند الگویی باشد که زیبایی را که در جای جای ایران، به گونه ای متفاوت تعریف میشود، برایمان در یکی از چارچوب هایش، یعنی در زیبایی این طبیعت سبز و پر نشاط عرضه کند.
در نهایت، امروز خوشحالم که نخستین مجموعه از کارت پستال هایی که با زحمات بسیار مهرداد گردآوری شده و با کوشش گروهی از پژوهشگران و نویسندگان و هنرمندان، نوشتارهایی تاریخی و پژوهشی برآنها افزوده شده تا تاریخِ بخشی از سرزمین پر بار ما را به ما، به خودمان و به دیگران بشناساند، به مرحله ی انتشار رسیده است و در دستان خوانندگانی قرار می گیرد که می توانند از همان دروازه های طلایی به دنیای شگفت انگیز کارت پستال ها وارد شوند. هر چند هشدارهایم به مهرداد تا حد زیادی برای خوانندگان نیز صادق است.

بازنمود گیلان در ورقه های کوچک پستی
مهرداد اسکویی
کارت پستالی حقارت بار، با ته مایه ای قهوه ای رنگ از هموطنان بلوچ، کنار یک بیابانی در گوشه ای از وطنم… .
این تصویر تمام آن چیزی بود که از ایران، بین سیصد و شصت و پنج کارت پستال از دیگر کشورهای جهان، در کتابی تاریخی _ توصیفی در اروپا به چاپ رسیده بود. پس از دیدن این تصویر، نخستین چیزی که به ذهنم خطور کرد این بود؛ آیا این تمام چیزی است که از ایران یک صدسال پیش در کارت پستال های تصویری به چاپ رسیده است؟ و آیا ایران این گونه باید به جهان معرفی می شد؟
این سئوال ها آرام و قرار ذهنم را گرفت. انگار تعمدی در کار بود تا ایران را آن گونه که لازم می دانستند به جهان معرفی کنند. نه اینکه آن تصویر نشان دهنده بخشی از وضعیت ایران آن دوره نبوده باشد؛ اما مساله این است که همه ی ایران، آنگونه نبود. از این رو کنجکاوی پیرامون بازنمود ایران از طریق تصاویر باعث شد که هزاران کارت پستال را از جای جای جهان جمع آوری کنم. تصاویری از شهرها، ساختمان ها، مناظر طبیعی، چهره ی شاهان و رجال، زندگی روزمره ی مردم، آیین ها، جشن ها و سوگواری ها و همه ی آنچه که کشورم را به وسیله ی کارت پستال بازنمایی می کرد.
تصاویری رنگارنگ و تاثیرگذار؛ بسیار متفاوت از آن چیزی که تک کارت پستال آن کتاب نشانم داده بود. اما جمع آوری تنها هدف و دغدغه ی من نبود. کوشیدم برخی از پژوهشگران جوان علاقه مند به این موضوع را به همکاری دعوت کنم. مشتاقانه و پیگیر گرد هم آمدیم تا بازخوانی تازه ای از تصاویر این کارت های کوچک تاریخی، با نگاه شرقی داشته باشیم.
در اولین گام گیلان را برگزیدم. سرزمین مادری ام و جایی که در آن بزرگ شدم. سئوالی بزرگ در ذهنم شکل گرفت: چرا کارت های پستی از گیلان – که یکی از مهمترین دروازه های ورود مظاهر جدید تمدن به ایران و نیز یکی از مسیرهای مهم ارتباطی بین ایران و غرب به شمار می رفت- ، نسبت به شهرهای بزرگ آن زمان (همچون تهران، تبریز، شیراز، اصفهان و مشهد) آنقدر کم بود؟
بیشتر تصاویر این کارت پستال ها توسط «آنتوانخان سوروگین» عکاس بنام دوره ی قاجار عکاسی شده و بخش قابل توجهی از این آنها در دوره ی سلطنت احمدشاه قاجار تهیه و ارسال شده اند.
امروزه از سوی تاریخ نگاران، انسان شناسان، دین پژوهان، سند شناسان، معماران، سینماگران، طراحان صحنه و لباس، عکاسان، ادیبان و چهره های معتبر علمی و دانشگاهی جهان، نگاهی دوباره به کارت پستال های تاریخی صورت گرفته است و پژوهش های عمیقی پیرامون آن در کشورهایی نظیر فرانسه، روسیه، انگلستان، هلند، لهستان، آلمان، آمریکا، ایتالیا، چین و ژاپن انجام شده، که نتیجه ی آن به صورت کتاب هایی برای معرفی ویژگی های اجتماعی، فرهنگی و تاریخی آن کشورها در کارت پستال های مربوط به خود، به چاپ رسیده است. در ایران نیز سعی ما به عنوان یک گروه پژوهشی بر این بوده تا پژوهش هایی پیرامون کارت پستال های تاریخی در کشورمان را آغاز کنیم و خوشحالیم که امروز نخستین نمونه از آن را آماده ی انتشار کرده ایم.
اینک تعدادی کارت پستال با موضوع گیلان پیش روی شماست. تصاویر، مُهرها و پیام های حک شده بر هر یک از آن، لحظه ای از زندگی نیاکانمان را در خود متوقف ساخته است. لحظه ای از تاریخ که به گستردگی یک قرن است! داستانی از کلمات و تصاویر.
براساس آنچه که در جست وجو هایمان به دست آمد، به این نتیجه رسیدیم که نه تنها با کارت های یافته شده می توان یک کتاب پیرامون گیلان منتشر کرد، بلکه می توان مجموعه های متنوع تر و غنی تری تدارک دید که امیدواریم در آینده بتوانیم به این هدف برسیم

  • نویسنده : اپراتور
  • تاریخ انتشار : ۱۱-۲۸-۹۳
  • دیدگاه‌ها خاموش


نظرات بسته شده است.